Dobrze dobrane obuwie stanowi absolutną podstawę każdej aktywności w terenie. Pęcherze i odciski potrafią zrujnować każdą przygodę. Szczególnie dotyczy to obuwia taktycznego ze względu na większe wymagania, jakie są przed nim stawiane. Musi ono cechować się nie tylko komfortem noszenia i stabilnym trzymaniem stopy podczas dynamicznego przemieszczania się po nierównym terenie, pod różnym kątem, lecz także odpornością na nieprzyjazne warunki środowiskowe: powalone konary i gałęzie, kamienie, gruz, szkło, pręty zbrojeniowe oraz cały pozostały syf w zrujnowanych budynkach. Buty muszą też możliwie dobrze trzymać się większości śliskich nawierzchni.
Warto podkreślić, że nie istnieje jeden uniwersalny but, który sprawdzi się w każdych warunkach i na każdej stopie. Każdy z nas ma inaczej ukształtowany łuk stopy, inną szerokość śródstopia, inną wysokość podbicia, inny sposób stawiania kroku, a także inną masę ciała do zamortyzowania. Różny charakter może też mieć aktywność, do której dobieramy buty. Innego modelu będziemy szukać na strzelnicę, innego do budynków, lasu czy w góry — szczególnie na długodystansowy marsz z dużym obciążeniem. Mając wybór, po inny but sięgniemy na szybką akcję, a po inny, gdy będziemy musieli spędzić w nim wiele dni.
W swoim życiu znosiłem wiele par butów różnych producentów, raczej z taktycznej półki premium. Były miększe lub twardsze, lepiej albo gorzej amortyzowały nierówności podłoża i w różnym stopniu usztywniały staw skokowy. Praktycznie każde nosiłem w spiekocie słońca, w deszczu, w ruinach i w błocie, na ostrych skałach wulkanicznych oraz na mokrych skałach, ale też w śniegu w górach. Sprawdziłem je więc w większości warunków, w jakich może znaleźć się obuwie taktyczne, z wyjątkiem wystawienia na działanie olejów i innych chemikaliów. Wolę buty twardsze, lecz z kolei modele zbyt twarde nie nadają się na dłuższy marsz z plecakiem. Miękkie „pantofelki” zwykle wystarczają tylko na jeden sezon i, paradoksalnie, nie są komfortowe na dłuższą metę, zwłaszcza z cięższym plecakiem. Przeważnie po zajechaniu jednego modelu szukałem innego — aż do momentu, gdy trafiłem na serię 5.11® A/T Boot.
5.11 Tactical to także buty!
Firma 5.11 nie jest powszechnie kojarzona z obuwiem, mimo że oferuje je od bardzo dawna. Jako miłośnik marki miałem na przestrzeni lat na nogach różne modele i uczciwie trzeba przyznać, że nie zawsze były to do końca „moje” buty. Najnowsza rodzina obuwia z technologią A.T.L.A.S. (All Terrain Load Assistance) to jednak zupełnie nowy rozdział.
Seria obuwia z systemem A.T.L.A.S. zadebiutowała podczas targów SHOT Show w 2020 roku w Las Vegas. Należą do niej modele treningowe, niskie buty terenowe oraz dość uniwersalne obuwie taktyczne. Jeszcze w tym samym roku miałem je na nogach, a dokładniej model A/T 8’’ Waterproof Non-Zip Boot, który wytrzymał kilka lat dość regularnego, intensywnego użytkowania w terenie. Gdy w końcu przyszła pora na zmianę, z zadowoleniem kupiłem nową, taką samą parę. W międzyczasie otrzymałem też propozycję opisania 6-calowego modelu w wersji niewodoodpornej — 5.11 A/T 6’’ Non-Zip Boot (model 12440).
Zapraszam do recenzji modelu 5.11 A/T 6’’ Non-Zip Boot, opartej na wieloletnich doświadczeniach. Dowiesz się z niej, dlaczego mam już trzecią parę butów z tej serii i dlaczego nie widzę potrzeby szukania niczego innego — poza ewentualnym zaspokojeniem ciekawości.
Konstrukcja buta
Jak sama nazwa wskazuje, cholewka tego modelu ma wysokość 6 cali, czyli około 15 cm, co wystarcza do pewnego trzymania kostki na nierównościach. Wykonano ją głównie z zamszowej skóry o podwyższonej odporności na wodę, a także z nylonu oraz odpornej na ścieranie nylonowej siatki. Materiały te zwiększają „oddychalność” i prawdopodobnie również zmniejszają masę buta — pojedynczy egzemplarz waży 590 g w rozmiarze 43.
Cholewka w tylnej części jest ścięta, aby zwiększyć swobodę ruchu w terenie. Piętę dodatkowo usztywniono i wzmocniono warstwą perforowanej, utwardzonej skóry zamszowej. Powyżej kostki cholewka została wykonana z oddychającego nylonu, a jej krawędź zabezpieczono nylonową taśmą. Dla ułatwienia zakładania nad piętą umieszczono pętlę z nylonowej taśmy. W tym modelu, w odróżnieniu od wyższej, 8-calowej wersji tych butów, pętla jest z jakiegoś powodu krótsza. Negatywnie wpływa to na funkcjonalność tego elementu, choć nie oznacza, że nie działa — po prostu trudniej ją chwycić, zwłaszcza w rękawiczkach.
Język wykonano z nylonowej siatki i zaszyto do wysokości kostki. Zmniejsza to ryzyko przedostania się do wnętrza buta niepożądanych drobnych elementów podłoża oraz wody podczas krótkotrwałego kontaktu z nią. U góry zastosowano również wygodne do chwycenia ucho z nylonowej taśmy, które ułatwia zakładanie buta.
Model 5.11 A/T 6″ Non-Zip Boot jest sznurowany dwustrefowo dzięki blokującej przelotce na wysokości kostki (locking ankle eyelet). Pozwala to osobno dostosować napięcie sznurowania w dolnej i górnej części obuwia. Oznacza to również, że nawet w przypadku rozwiązania sznurówki w trakcie aktywności nie stracimy od razu buta — przelotka trzyma mocno.
Model nie jest wodoodporny, ponieważ nie ma membrany, zachowuje jednak pewną odporność na wodę (water resistant), zwłaszcza po impregnacji. Według producenta zastosowana skóra ma podwyższoną odporność na wodę, ale brakuje informacji, co dokładnie to oznacza. Na pewno po wyjęciu z pudełka woda skrapla się na powierzchni buta. Drenaż na wysokości podbicia sugeruje jednak, że jest to model przeznaczony raczej do suchych warunków. O tym, jak buty sprawdziły się podczas marszu w ulewie, piszę niżej.
Podeszwa A.T.L.A.S. udźwignie dużo
All Terrain Load Assistance System (A.T.L.A.S.)to opatentowana platforma stosowana w obuwiu 5.11, odpowiadająca za rozkład obciążenia i amortyzację. Jej zadaniem jest poprawa stabilności oraz tłumienie wstrząsów podczas kroku, szczególnie w trakcie marszu z dużym obciążeniem.
System tworzą współpracujące ze sobą warstwy amortyzujące, stabilizujące i odpowiednio rozprowadzające obciążenie. Pierwszy kontakt ze stopą ma wkładka OrthoLite® Comfort Foam, czyli klasyczna wkładka piankowa — nie ma tu żadnej „rocket science”. Pod nią znajduje się jednak płyta A.T.L.A.S. Technology Plate, będąca sercem całego systemu.
Płytę wykonano z polipropylenu, co producent podkreśla — pochodzącego z recyklingu. Pełni ona jednocześnie kilka funkcji. Przede wszystkim usztywnia but i zapewnia odpowiednie podparcie na nierównym podłożu. Jak deklaruje producent, ogranicza także skręcanie się buta wokół osi wzdłużnej stopy, co ma znaczenie podczas przenoszenia dużego ciężaru w trudnym terenie. Dodatkowo jej sprężystość jest wyczuwalna i wspomaga każdy krok niczym sprężyna. Płyta A.T.L.A.S. ma również równomiernie rozkładać nacisk na całą powierzchnię stopy. Można ją wyjąć albo wymienić na nową, jeśli zajdzie taka potrzeba. Odróżnia to system 5.11 od konstrukcji stosowanych przez innych producentów, w których analogiczna „płyta” bywa zatopiona na stałe w podeszwie.
Podeszwa środkowa również dzieli się na dwie strefy. Pianka Force Foam™ w pięcie odpowiada za amortyzację większych obciążeń, natomiast materiał zastosowany w przedniej części ma podczas odbicia palców od podłoża oddawać do kroku część zmagazynowanej energii. Wszystko powyższe razem sprawia, że w 5.11 A/T 6’’ Non-Zip Boot dość wygodnie się nawet biega.
Stosunkowo niewielka waga 5.11 A/T 6’’ Non-Zip Boot w połączeniu ze sprężystością podeszwy sprzyja także bieganiu
Podeszwę zewnętrzną wykonano ze średnio twardej gumy. Spełnia ona amerykańskie normy ASTM dotyczące odporności na poślizg i działanie olejów. Bieżnik jest agresywny, wielokierunkowy i ma wzór typu „caltrop”.
Ciekawym szczegółem, wyniesionym z prezentacji podczas SHOT Show 2020, jest to, że firma zaprojektowała ten but jako nieco szerszy od powszechnie przyjętego standardu. Z badań przeprowadzonych wśród funkcjonariuszy wynikało bowiem, że po godzinie służby z pełnym oporządzeniem stopa zwiększa swoją objętość. Jest to więc but od początku zaprojektowany z myślą o długiej pracy pod większym obciążeniem.
W praktyce
Opisywane tutaj buty są gotowe do użycia prosto z pudełka, co potwierdzają także inne opinie znalezione w internecie. Mając już bardzo dobre doświadczenia z wyższym ośmiocalowym, wodoodpornym modelem z tej serii, po otrzymaniu 5.11 A/T 6″ Non-Zip Boot — na chwilę przed urlopem — zaryzykowałem i założyłem nówki sztuki na wycieczkę na wulkan Teide na Teneryfie: 22 km marszu po wulkanicznych skałach, na szczyt o wysokości 3718 m n.p.m. Bez wcześniejszego rozchodzenia buty zapewniły pełen komfort na całej trasie, podczas dziewięciogodzinnego marszu.
5.11 A/T 6’’ Non-Zip Boot na szczycie Pico del Teide
Drugim zasadniczym testem butów były zawody Delta Recon Squad 2026, podczas których w ciągu 17 godzin przeszedłem w nich 52 km z obciążeniem 30 kg. Wcześniej równie dobrze sprawdziły się podczas przygotowań do tych zawodów, w trakcie górskich marszów w podobnych warunkach. Na dodatek, po pokonaniu około jednej trzeciej dystansu podczas Delta Recon Squad 2026, przyszła ulewa, przez którą resztę trasy przeszedłem w całkowicie przemoczonych butach. Świadomie wybrałem na tę okazję model niewodoodporny, zgodnie z zasadą, że buty bez membrany mają większą szansę szybciej wyschnąć na nogach.
Autor z partnerem na chwilę przed zadaniowym punktem medycznym podczas Delta Recon Squad (buty już przemoczone)
Mimo przemoczenia woda z butów szybko została odprowadzona na zewnątrz, a przemoczona cholewka nie przeszkodziła w komfortowym przejściu trasy do samego końca. Stopy odpoczęły tylko raz — między odcinkiem dziennym a nocnym. Te zawody były też najlepszym testem systemu A.T.L.A.S. Nawiązanie akronimem do mitycznego Atlasa, dźwigającego świat na swoich barkach, nie jest bezzasadne. Poziom amortyzacji oraz równomiernego rozkładu dużego obciążenia sprawiły, że nie odczułem w nogach pokonanego dystansu w takim stopniu, w jakim było to widoczne u wielu innych, obolałych uczestników zawodów. Następnego dnia, podczas zadań strzeleckich, po prostu chodziłem normalnie — bez odcisków i pęcherzy. W tych butach idzie się po prostu przed siebie.
5.11 A/T 6’’ Non-Zip Boot podczas zadań strzeleckich na zawodach Lekka Piechota
Bieżnik podeszwy bardzo dobrze trzyma się podłoża niemal w każdych warunkach — niezależnie od tego, czy idziemy po wyślizganych, mokrych skałach, czy po błocie. Co więcej, są to jedyne buty tej kategorii, jakie dotąd miałem, które niemal w ogóle nie ślizgają się na mokrym, wygładzonym kamieniu, a nawet na lekkim oblodzeniu. Jest to poniekąd zaskakujące, ponieważ większość producentów obuwia taktycznego podkreśla, że ich produkty mają podeszwy antypoślizgowe i olejoodporne. Dopiero jednak opisywane tu buty zapewniły mi oczekiwany poziom przyczepności w tych warunkach.
Sądzę, że odpowiada za to nie tylko struktura bieżnika, lecz także zastosowana nieco bardziej miękka guma. Mimo że teoretycznie powinna być mniej odporna na zużycie, moja poprzednia para wytrzymała około czterech lat wędrówek i codziennego noszenia w mieście w chłodniejsze dni, bez znaczącego zużycia bieżnika. W zasadzie do wymiany pierwszej pary zmusiło mnie dopiero niezlokalizowane mikropęknięcie w podeszwie, skutkujące delikatnym przesiąkaniem wody. Reszta buta, poza złapaniem „patyny”, pod względem technicznym pozostawała bez zarzutu.
Pożegnalne zdjęcie pierwszej wysłużonej pary w Korei Południowej po powrocie z wulkanu Halla-san (1950 m n.p.m.)
Model 5.11 A/T 6″ Non-Zip Boot to w zasadzie kompletny but do szerokiego zastosowania w trudnym terenie, z ciężkim ekwipunkiem. To, czy lepsza będzie wersja z membraną, czy bez niej, pozostawiam indywidualnej ocenie. Wcześniej nosiłem model z membraną w każdych warunkach pogodowych, także w upale. Wbrew obiegowej opinii o membranach nie było problemu z „oddychaniem” — stopa się nie kisiła, a „purchawy” się nie pojawiały. Mimo wszystko, mając dziś wybór, na cieplejsze dni wybieram wersję bez membrany, ponieważ „oddycha” ona znakomicie.
Nie ma jednak butów uniwersalnych. Model 5.11 A/T 6″ Non-Zip Boot nie nadaje się do dłuższego górskiego marszu w śniegu. But, który świetnie sprawdza się w niemal każdych innych warunkach, zimą w górach wydaje się zbyt elastyczny. Podczas marszu z plecakiem po zapadającym się śniegu w raczkach brakuje mu nieco sztywności. Druga kwestia to elastyczna podeszwa, która nie pomaga podczas wspinaczki, gdy punkt podparcia przypada wyłącznie na palce. Przód buta mógłby być również ogumowany, co zwiększyłoby odporność na nasiąkanie wodą podczas marszu w mokrej trawie.
Podsumowanie
Rynek obuwia taktycznego jest na tyle bogaty, że trudno wyobrazić sobie kogoś, kto nie znajdzie na nim czegoś dla siebie. Po latach używania obuwia większości popularnych marek taktycznych z segmentu premium sam wybrałem serię 5.11 A/T 6″/8″ Boot jako pewniak w teren. Oferuje ona, moim zdaniem, idealny balans między twardością a amortyzacją podczas marszu.
5.11 A/T 6’’ Non-Zip Boot w Tatrach
Ta recenzja nie jest oczywiście wyrocznią. Każdy z nas ma inny kształt stopy i inne nawyki stawiania kroków. Sam wiem ile obuwia sprawdziłem zanim trafiłem na opisywany w tym artykule model. Polecam więc testowanie różnych opcji dostępnych na rynku, ale również zachęcam do zwrócenia większej uwagi na buty 5.11, a szczególnie na rodzinę A.T.L.A.S. i opisany model 5.11 A/T 6″ Non-Zip Boot — lub jego wersję z membraną. Jest to jednocześnie obuwie unisex, prezentowane w reklamach również na damskich nogach.
Są bardzo wygodne od pierwszego momentu — wyjęte prosto z pudełka, funkcjonalne i wytrzymałe, a trudny teren, ostre skały oraz inne nieprzyjazne elementy otoczenia nie robią na nich większego wrażenia. Po kilku latach doświadczenia z tą serią, z czystym sumieniem mogę napisać, że są to buty godne zaufania, do długiego marszy przed siebie z ekwipunkiem, a dodatkowo dobrze wyglądają, co oczywiście również nie przeszkadza.
Firma 5.11 od lat wspiera naszą pracę zza biurka i w terenie, dlatego odwiedzając jeden ze sklepów 5.11 w Polsce i być może dokonując tam zakupów, wspierasz także naszą pracę. Zachęcamy do zapoznania się z listą rosnącej liczby sklepów dealerskich w Polsce!
Artykuł powstał w ramach współpracy reklamowej, jednak autorzy tego portalu szanują czytelników i siebie, więc prezentują zawsze swoją niezależną opinię, a żaden (nawet najlepszy) reklamodawca nigdy nie może na nią wpływać.
Zdjęcia: Shooting.Media / Paweł Cięcielowski, Medard Starzycki, Paulina Duda
